«ДИУАНИ ХИКМЕТ» ТІЛІНДЕГІ -ЛА, -ЛЕ ЖҰРНАҒЫНЫҢ СӨЗЖАСАМДЫҚ ҚЫЗМЕТІ
Keywords:
historical linguistics, derivational suffix, derived verb, suffix, linguistic unit, Yasawi’s HikmetsAbstract
This article examines the
word-formative function and semantic
characteristics of the suffixes -la/-le, which
derive verbs from nouns in Khwaja Ahmad
Yasawi’s Divan-i Hikmet. The relevance of the
study lies in the need to identify the
wordformation system of the Middle Turkic
53
period monuments and to demonstrate its
continuity with the modern Kazakh language.
The aim of the article is to identify the derived
verbs formed by means of the suffixes -la/-le
in Yasawi’s wisdoms (hikmets), and to analyze
their formation patterns, semantic features, and
functional characteristics.
The research employs descriptive,
historical-comparative, morphological, and
statistical methods of analysis. Based on
linguistic data collected from the Hikmet texts,
the structural and semantic groups of verbs
formed with the suffixes -la/-le were classified
and examined. The findings reveal that these
suffixes are highly productive in generating
verbal meanings through attachment to nouns.
In addition, it is shown that the derived verbs
are formed from names of body parts, concrete
and abstract nouns, and express comparative,
instrumental, actional, and figurative
meanings.
The study concludes that the suffixes
la/-le constitute one of the most productive
word-formative markers in Yasawi’s Hikmets
and serve as an important linguistic source for
understanding the developmental features of
the historical word-formation system of Turkic
language
References
1. Ергобек С.С., Ергобекова Ж., Зияева Г. Ясауи хикметтерi және «Кисса Мансар ЭлХаллаж» сабақтастығы // Абай атындағы ҚазҰПУ. Хабаршы. Филология ғылымдарының
cериясы. – №
62
3 (53), 2015 – 158 б.
2. Керімбекова Б.Д., Таңжарықова А.В. Қожа Ахмет Ясауи хикметтері мен қазақ
поэзиясындағы мінәжат жырлардың көрінісі // Абай атындағы ҚазҰПУ. Хабаршы.
Филология ғылымдарының cериясы. №4(58), 2016 – 142 б.
3. Ысқақов А. Қазіргі қазақ тілі. Оқулық. – Алматы: Ана тілі, 1991. – 384 б.
4. Древнетюркский словарь. – Ленинград: АН СССР, Ин. языкознания, 1969. – 676 с.
5. Иасауи Қожа Ахмет. Диуани хикмет (Ақыл кітабы). – Алматы. Мұраттас, 1993 – 261 б.
6. Дмитриев Н.К. Грамматика башкирского языка. – Москва: Изд. АН СССР, 1948. – 276
с.
7. Котвич В. Исследование по алтайским языкам. – Москва: Изд. Иностранной
литературы, 1962. – 45 с.
8. Тектіғұл Ж. Қазақ тіліндегі түркі негізді аффикстердің эволюциясы. – Алматы: Ғылым,
2002.
– 303 б
