АХМЕТ ЯСАУИ МЕН БАБА НӘХШИВАНИДІҢ ФИЛОСОФИЯЛЫҚ КӨЗҚАРАСТАРЫ
Кілт сөздер:
Қожа Ахмет Ясави, Баба Нахчывани, сопылық, вахдат әл-вужуд, вахдат аш-шухуд, Диуани хикмет, құдайлық сүйіспеншілік, тәпсір, ислам философиясыАңдатпа
Мақала түркі-ислам әлемінің екі ірі ойшылы — Ясауийа тариқатының негізін қалаушы Қожа Ахмет Ясави (XII ғ.) мен атақты сопы философ, тәпсірші Баба Нематуллах Нахчыванидің (XV–XVI ғғ.) философтық-көзқарастық дүниетанымын салыстырмалы талдауға арналған. Жұмыста Ахмет Ясавидің «Диуани хикмет» еңбегіндегі сопылық доктрина, құдайға деген сүйіспеншілік, таза иман және нәпсіні ауыздықтау идеялары қарастырылады. Ал Баба Нахчыванидің «Әл-Фаватих әл-Илахийн» атты Құран тәпсірі мен басқа да метафизикалық еңбектері негізінде оның «вахдат әл-вужуд» (болмыс бірлігі) және «вахдат аш-шухуд» (куәлік бірлігі) философиясына қосқан үлесі сараланады. Автор қос ойшылдың рухани кемелдікке жету, Жаратушыға жақындау және адамның ішкі тазалығы туралы көзқарастарының ортақ негіздері мен көркемдік-тұжырымдамалық айырмашылықтарын ашып көрсетеді.
Әдебиеттер тізімі
1. Bice Hayati. Divân-ı Hikmet’ten Seçmeler. Hoca Ahmet Yesevi. Ankara, Türkçe yayın hakları MEB, 2019
2. Hoca Ahmed Yesevi Divani-Hikmet. UNESCO 2016 Hoca Ahmed Yesevi yılı anısına. Ankara: Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi, 2017. Sah.44
3. Katib Çelebi. Kəşf ez-zünunan emai-l-kutubi va-l-funun. İstanbul:Maarif matbaası, 1362/1943, cild 2
4. Kurt Yaşar. “Baba Nimetullah”. DİA, XXXIII/132.
5. Kurt Yaşar. Nimetullah Nahçivani ve Tasavvufi Tefsiri. OMÜSBE, (doktora tezi), Samsun, 1998, səh.39
6. Naxçıvani Nemətullah. Əl-fəvatih ul-ilahiyyə və-l-məfatih ul-Qeybiyyə (Quranın kəlmə və hikmətlərini açıqlayan Qeybin açarı ilahi fəthi) əsəri. I cild, Naxçıvan: Əcəmi NPB 2018
7. Nimetullahi Nahcuvani. El-Fevatihul-ilahiyye ve-l-mefatihu-l-ğeybiyye el-mudihetu lil kerim el-Quraniyye ve hikem el-furqaniyye. İstanbul, 1325.
8. Yavuz Yusuf Şevki. DİA, Ankara, 1988, I cild
9. خشايش دكتر عقيقى مفاخر أذربيجان. جلد أوّل، تبريز، نشر أذربيجان 1375
10. القران الكريم. المدينة المنورة. 1405
