ТҮРКІСТАНҒА КЕЛГЕН ТУРИСТТЕР МЕН ҚОЖА АХМЕТ ЯСАУИ ҚАБІРІ АРАСЫНДАҒЫ МӘДЕНИ ӨЗАРА ӘСЕРЛЕСУ (Түйе мүсіні, Саз-Сырнай, анар өрнегі, қамыс, қасқыр тырнағы)
Кілт сөздер:
Туркістан, Мәдени символдар, Сувенирлер, Мәдени бірегейлікті жеткізу, Туристермен өзара әрекеттесуАңдатпа
Бұл зерттеу Туркістан аймағындағы туристтер мен мәдени символдардың өзара әрекеттесуін сувенирлер контексінде көпқабатты тұрғыдан қарастырады. Түйе мүсіні, Саз– Сырнай, Анар мотиві, Қамшы және Қасқырдың тырнағы сияқты символдар Туркістанның бай мәдени мұрасын білдіреді және олар тек дәстүрлі қолөнердің өнімі ғана емес, аймақтың тарихи есте сақтауын бейнелейтін символдық мәндер ретінде қарастырылады. Зерттеу осы символдардың шығу тегі, мәдени есте сақтаудағы семантикалық өрістері, әлеуметтік тәжірибелердегі орны және қазіргі кезеңде мәдени бірегейлікті жеткізуді қалыптастыруға қосқан үлесін бағалайды. Бақылау және жартылай құрылымдалған сұхбаттар арқылы алынған сапалық деректер туристердің сувенирлердің тек эстетикалық қасиеттерін ғана емес, сонымен қатар осы символдарға енгізілген мәдени баяндау тәсілдерін бағалайтынын көрсетеді. Қатысушылардың пікірінше, бұл символдар аймақтың рухын сезінуге мүмкіндік беретін мәдени делдалдар ретінде қабылданады және олардың саяхатына терең мән қосады. Жергілікті қауым үшін бұл символдар мәдени бірегейліктің тасымалдаушысы ретінде қызмет етеді, дәстүрлі құндылықтарды сақтауға және ұрпақтан ұрпаққа жеткізуге ықпал етеді. Зерттеу нәтижелері сувенирлердің тек экономикалық құндылықтан тыс мәдени қарым-қатынас құралы ретінде қызмет ететінін, ал Туркістанның мәдени символдарының аймақ пен оның қонақтары арасындағы мәнді көпір қалыптастыратынын көрсетеді. Осы тұрғыдан алғанда, зерттеу туризмдегі мәдени символдардың рөлін қайта бағалауға және қазіргі кезеңде мәдени бірегейліктің сақталуы үшін сувенирлер тәжірибесінің маңыздылығын айқындауға ықпал етеді.
Әдебиеттер тізімі
1. Acar, S. (2020). Türk kültüründe semboller ve anlam dünyası. Ankara: Kültür Yayınları.
2. Assmann, J. (2001). Kültürel bellek: Eski yüksek kültürlerde yazı, hatırlama ve politik kimlik (Çev. A. Tekin). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
3. Aydın, M. (2018). Geleneksel Türk çalgılarının çocuk gelişimindeki pedagojik rolü. İstanbul: Müzik ve Eğitim Yayınları.
4. Bourdieu, P. (1986). Distinction: A social critique of the judgement of taste (R. Nice, Trans.). Cambridge, MA: Harvard University Press.
5. Çoruhlu, Y. (2017). Türk mitolojisinin ana hatları. İstanbul: Kabalcı Yayınları.
6. Demir, B. (2020). Türk kültüründe müzik ve sembolizm: Hediyelik eşya perspektifi. Ankara: Kültür Araştırmaları Yayınları.
7. Erdal, M. (2004). Türk kültüründe at ve binicilik geleneği. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
8. Geertz, C. (1973). The interpretation of cultures: Selected essays. New York, NY: Basic Books.
9. Gökalp, Z. (2015). Türk medeniyeti tarihi. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
10. Güner, N. (2018). Türkistan’da halk inançları ve sembolik motifler. İstanbul: Geleneksel Sanatlar Yayınları.
11. Karahan, S. (2021). Türkistan’da halk müziği ve kültürel kimlik. Türk Kültürü Araştırmaları Dergisi, 12(2), 110–118.
12. Kaya, M. (2017). Mitoloji ve dinî anlatılarda semboller. Konya: Bilimsel Araştırmalar Yayınları.
13. Khazbulatov, A., & Shaigozova, Z. (2020). Zoomorphic code of Kazakhstan culture: Camel symbols (cultural and art history understanding). Pedagogy and Psychology.
14. Kafesoğlu, İ. (2016). Türk millî kültürü. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
15. Liu & Jiang (2020) aktaran. (2025). Camels and caravan trade symbolism along the Silk Road. Semiotica, 263, 241–277.
16. Mauss, M. (2002). Toplumsal eylem ve armağan (Çev. N. Aytekin). İstanbul: Say Yayınları.
17. Ögel, B. (1989). Türk kültür tarihine giriş. (Cilt 2.). Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
18. Ögel, B. (2014). Türk kültür tarihine giriş (Cilt 1). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
19. Öztürk, E. (2019). Saz ve sırnay: Türk halk müziğinin yaşayan sembolleri. İstanbul: Sanat ve Kültür Yayınları.
20. Timothy, D. J., & Boyd, S. W. (2003). Heritage tourism. Harlow: Pearson Education.
21. Talgatqyzy, G., Amirbekova, A., Fazylzhanova, A., Gabitkhanuly, K., & Issayeva, G. (2024). Exploring the semantic significance of “camel” and its cultural representation in the Kazakh ethnic worldview as reflected in the national corpus. Forum for Linguistic Studies, 6(4), 268–276.
22. Yıldırım, E. (2019). Türk halk inanışlarında bereket sembolleri. Halk Kültürü Araştırmaları Dergisi, 8(1), 102–118.
23. Yılmaz, H. (2017). Sırnay ve çocuk gelişimi: Etnografik bir yaklaşım. Anadolu Üniversitesi Eğitim Fakültesi Yayınları, 23, 25–35.
