ҚОЖА АХМЕТ ЯСАУИ ДҮНИЕТАНЫМЫНДАҒЫ ДІНИ-ЭТИКАЛЫҚ ӨЛШЕМДЕР: ДҮНИЕ МЕН АҚЫРЕТ, КҮНӘ, ХАЛАЛ-ХАРАМ МӘСЕЛЕЛЕРІ
Кілт сөздер:
Қожа Ахмет Ясауи, Диуани хикмет, дүние, ақырет, өлім, қиямет, күнәАңдатпа
Бұл мақалада Қожа Ахмет Ясауидің «Диуани хикмет» еңбегіндегі дүние мен ақырет, өлім мен қиямет, күнә, халал мен харам, ұғымдарының рухани-танымдық мазмұны мен тәрбиелік мәні жан-жақты түрде қарастырылады. Зерттеу барысында Ясауи хикметтері негізінде аталған ұғымдардың исламдық дүниетанымындағы орны мен адамның рухани кемелденуіндегі рөлі ғылыми тұрғыдан талданады. Сонымен қатар, адамның фәни өмірінің өткіншілігі, ақыретке дайындықтың мәні, қиямет күніндегі жауапкершілік, нәпсіні тәрбиелеу және рухани жетілу мәселелері Ясауи дүниетанымы аясында сараланады. Мақалада ислам этикасының негізгі ұстанымдары ретінде күнәдан сақтану, халал мен харам шекарасын сақтау, шынайы тәубе ету арқылы адам мен Жаратушы арасындағы рухани байланысты нығайтатын маңызды құндылық екендігі негізделеді. Сондай-ақ Ясауи мұрасындағы адамгершілік, имандылық және сопылық құндылықтардың тәрбие-танымдық сипаты айқындалып, олардың қазіргі қоғамның рухани-адамгершілік дамуы үшін өзектілігі көрсетіледі. Зерттеу нәтижелері Ясауи дүниетанымындағы рухани құндылықтар жүйесін тереңірек түсінуге және ислам дүниетанымның негізгі қағидаларын ғылыми тұрғыдан зерделеуге мүмкіндік береді.
Әдебиеттер тізімі
1. Әл-Бұхари Әбу Абдулла Мұхаммед. Сахих әл-Бұхари. Өзібек тілінен аударған Қожатайұлы Д, Алматы: ҚМДБ, 2005.
2. Bice H. (2019), Divan-ı Hikmet’ten Seçmeler, Ankara Kültür Yayınları.
3. Диуани Хикмет. (2010). Дайындағандар: Кенжетай Д және Бөкебаев Б, Алматы: «Нұрлы әлем» баспасы.
4. Диуани Хикмет. (2001). Дайындағандар: Оспанұлы Ә және Айнабекұлы Т, Шымкент: «Ғасыр - Ш» баспасы.
5. Диуани Хикмет (2007), Аударған: Мұхаммеджанұлы Ә, Астана: «Фолиант» баспасы.
6. Диуани Хикмет (2007), Аударғандар: Жармұхамедұлы М, Дәуітұлы С, Шафиғи М, Алматы: «Өнер» баспасы.
7. Dîvân-ı Hikmet, Hoca Ahmed Yesevî / Editör: Mustafa Tatcı, - Ankara: Merkez Repro Basım Yayın Ltd. Şti.
8. Divân-ı Hikmet’ten Seçmeler, Haz. Eraslan Kemal, Kültür Bakanlığı yay., II. Baskı, Ankara, 1991.
9. Divan-i Hikmet. Haz. Bice Hayati, hayatibice@yahoo.com , www.yeseviyiz.biz
10. Divan-i Hikmet.(2003). Qaynaq: TDV yayınları, PDF yapan Bahari Mehran, http://sozumuz.blogspot.com, http://mehran1.persianblog.com
11. Karayazı Bal. N. Hoca Ahmed Yesevi, Yunus Emre ve Dede Ömer Ruşeni’de Benlik İnşasında Miskinlik Kavramı. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi, Yaz-Haziran 2026, Sayı 118, 1-23
12. Құран Кәрім: қазақша мағынасы және сөзбе-сөз аудармасы. - Дәуір баспасы. – Алматы, 2023.
13. Saifunov B ve Sambetov Zh. Ahmed Yesevi Hakkında Bibliyografik Araştırma. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi, Bahar - Mart 2023, Sayı 105, 279-299. ISSN: 1306-8253 eISSN: 2147-9895
14. Tosun N ve Eraslan K. (2019), Hoca Ahmed Yesevî Külliyâtı. Ankara: «Ahmet Yesevi Üniversitesi» Үayınları.
15. Ünal F. Yesevı’nin Doğduğu Topraklar: Orta Çağda Sayram. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi, Yaz-Haziran 2026, Sayı 118, 677-691
16. Хикмет жинақ: Даналық сыр (1998). Аударғандар: Жармұхамедұлы М, Дәуітұлы С, Шафиғи М, Алматы: «Жалын»
