Жариялау этикасы

Журнал редакциясы өз қызметінде "Зерттеулерді жариялау жауапкершілігі: авторларға арналған халықаралық стандарттар" кодексін және Committee on Publication Ethics (COPE) ұйымының ұсынымдарын басшылыққа алады.

Баспагер қызметіндегі жарияланым әдебінің қағидаттары

1. Жарияланым әдебі редакциялық алқа, редакторлар, рецензенттер және авторлар арасындағы этикалық қағидаттардың сақталуына жағдай жасайды.
2. Журналдың жарияланым әдебі стандарттары бұзушылықтардың алдын алуға, сондай-ақ редакцияға шағымдар түскен жағдайда оларды қарауға ықпал етеді.
3. Ашық қолжетімділік қағидаларын қоспағанда, редакция журналдың редакциялық саясатына сәйкес жариялау үдерісіне қатысты барлық ақпараттың құпиялылығын қамтамасыз етеді.
4. Редакция ғылыми мақалаларды рецензиялау нәтижелеріне сүйене отырып, объективтілік пен ашықтық қағидаттарын сақтай отырып, авторлық еңбектерді жариялауға еркін таңдау жасайды.

Редакциялық алқа қызметіндегі жарияланым әдебінің қағидаттары

1. Редакциялық алқа мақаланың талаптарына және сараптама нәтижелеріне сәйкестігін негізге ала отырып, оны жариялау туралы түпкілікті шешім қабылдайды.
2. Жариялау туралы шешім қабылдауда редакциялық алқа журналдың редакциялық саясатын басшылыққа алады. Ғылыми және жарияланым әдебі немесе авторлық құқық бұзылған жағдайда, плагиат анықталған мақалаларды жариялауға тыйым салынады.
3. Редакция авторлар ұсынған мақалаларды жариялау немесе жариялаудан бас тарту туралы шешім қабылдауға жауапты.
4. Егер жарияланған деректер дұрыс емес болса немесе ғылыми және жарияланым әдебі бұзылғаны анықталса, редакция ретракция рәсімін жүргізуге міндетті.
5. Рецензияға ұсынылған мақала автордан, рецензенттен және баспагерден басқа тұлғаларға жария етілмеуі тиіс.
6. Жарияланбаған мақалаларды авторлардың жазбаша келісімінсіз редакция мүшелері өз зерттеулерінде пайдаланбауы тиіс.
7. Редакция жариялау үдерісінің барлық қатысушыларынан мүдделер қақтығысы туралы ашық ақпарат беруді талап етеді.
8. Егер редакциялық алқа мүшелерінде авторлармен мүдделер қақтығысы болса, олар бұл туралы ғылыми редакторға хабарлауға міндетті.
9. Редакциялық алқа журналдың ғылыми деңгейін арттыруға, пікір алуандығын сақтауға және ғылыми қауымдастықтың кәсіби қажеттіліктерін қанағаттандыруға ұмтылады.
10. Коммерциялық немесе жеке мүдделерге байланысты мақаланы жариялаудан бас тартуға жол берілмейді.
11. Плагиат, өзін-өзі плагиаттау, деректерді бұрмалау немесе мүдделер қақтығысы анықталған мақалалар жарияланбайды.
12. Ғылыми немесе жарияланым әдебі бұзылғаны анықталған жағдайда бас редактор ретракция рәсімін жүргізеді.
13. Егер қолжазбаға қатысты шағымдар редакцияға түссе, редакция оларды 30 күнтізбелік күн ішінде қарастырып, ресми жауап береді.
14. Анонимді шағымдар қаралмайды.
15. Редакция ғылыми және жарияланым әдебінің бұзылуына қатысты шағымдар бойынша тиісті шаралар қабылдайды.
16. Егер шағым расталса, редакция мақаланы жариялаудан бас тартуға немесе бұрын жарияланған мақаланы ретракциялауға құқылы.

Ғылыми жарияланым авторларына арналған әдеп қағидаттары

1. Авторлар мақаланың бұрын жарияланбағанын және басқа журналдарға жіберілмегенін кепілдендіреді.
2. Бір мақаланы бір мезгілде бірнеше журналға ұсыну жарияланым әдебін бұзу болып саналады.
3. Авторлар ұсынылған зерттеу нәтижелерінің түпнұсқа екенін растауы тиіс.
4. Егер зерттеу бірнеше автордың қатысуымен орындалса, негізгі автор бірінші болып көрсетіледі.
5. Зерттеуге елеулі үлес қосқан тұлғалар авторлар қатарына енгізілуі тиіс.
6. Негізгі автор барлық авторлар туралы деректердің толық көрсетілуіне жауап береді.
7. Барлық авторлар қолжазбаның мазмұны үшін бірдей жауапты.
8. Плагиат, деректерді бұрмалау, жалған ақпарат беру, авторлықты қолдан жасау және мүдделер қақтығысын жасыру жарияланым әдебін өрескел бұзу болып саналады.
9. Басқа авторлардың еңбектері пайдаланылған жағдайда тиісті библиографиялық сілтемелер берілуі тиіс.
10. Плагиаттың кез келген түрі ғылыми этиканың өрескел бұзылуы болып табылады.
11. Егер жариялау үдерісінің кез келген кезеңінде қателер анықталса, авторлар редакцияға дереу хабарлауға міндетті.
12. Редакция талап еткен жағдайда авторлар зерттеу нәтижелерін растайтын қосымша материалдар ұсынуы тиіс.
13. Авторлар рецензенттердің сын-ескертпелеріне кәсіби түрде жауап беруге міндетті.
14. Осы талаптарды бұзу мақаланы рецензиялау немесе жариялау үдерісінен алып тастауға негіз болуы мүмкін.

Рецензенттерге арналған жарияланым әдебі

1. Рецензент мақаланы объективті және бейтарап бағалауға міндетті.
2. Жеке сипаттағы сын-ескертулерге жол берілмейді.
3. Рецензент өз шешімін нақты дәлелдермен негіздеуі тиіс.
4. Рецензент мақаланың сапасын жақсартуға бағытталған ұсыныстар беруге міндетті.
5. Рецензиялау үшін жіберілген мақала құпия құжат болып саналады.
6. Рецензент мақаланы үшінші тұлғаларға көрсетуге немесе талқылауға құқылы емес.
7. Рецензиялау барысында алынған ақпаратты жеке мақсатта пайдалануға болмайды.
8. Рецензент бұрын жарияланған жұмыстармен елеулі ұқсастықтарды анықтаған жағдайда редакцияға хабарлауы тиіс.
9. Егер плагиат немесе ғылыми этиканың бұзылуы анықталса, рецензент редакцияға хабарлауы тиіс.
10. Рецензия редакция белгілеген мерзімде ұсынылуы тиіс.
11. Мүдделер қақтығысы бар жағдайда рецензент мақаланы қараудан бас тартуы керек.
12. Егер рецензент өз біліктілігі жеткіліксіз деп санаса, ол бас редакторға хабарлауға міндетті.

Жарияланым әдебінің негізгі қағидаттары

Жарияланым әдебі келесі негізгі қағидаттарға негізделеді:

• ғылыми зерттеулердің сенімділігі мен дәлдігі
• адалдық және ашықтық
• түпнұсқалық және авторлық құқықты сақтау
• деректердің дұрыстығы мен тексерілуі
• ғылыми жауапкершілік

Авторлар зерттеу нәтижелерін дәл әрі шынайы ұсынуға, барлық пайдаланылған дереккөздерді көрсетуге және ғылыми қоғамдастықтың этикалық нормаларын сақтауға міндетті.